Endoprotezoplastyka stawu kolanowego to operacja mająca na celu zmniejszenie bólu i polepszenie sprawności pacjenta. Polega ona na usunięciu zniszczonych powierzchni stawowych i zastąpieniu ich sztucznymi zamiennikami, czyli protezą. Endoproteza składa się z elementów metalowych, zastępujących dalszą część kości udowej i bliższą część kości piszczelowej oraz z wkładki znajdującej się między nimi, wykonanej z tworzywa sztucznego. Implanty używane w endoprotezoplastyce stawu kolanowego są wykonane z materiałów obojętnych dla organizmu tzn. niepowodujących reakcji obronnych na ciało obce. Sposób w jaki są wyprodukowane zapewnia odporność na korozję, niszczenie i zużycie. Elementy metalowe endoprotezy są mocowane do kości za pomocą specjalnego kleju zwanego cementem kostnym. Innym sposobem na „zamocowanie” elementów protezy jest wbicie ich w kość bez zastosowania kleju, czyli implantacja „press fit”. Wybór rodzaju endoprotezy i techniki operacyjnej zależy od zaawansowania zmian zwyrodnieniowych, wieku pacjenta i jego stanu zdrowia.


Rodzaje i przyczyny powstawania choroby zwyrodnieniowej

Wyróżniamy dwa podstawowe rodzaje choroby zwyrodnieniowej czyli postać pierwotną oraz wtórną. Postać pierwotna, znacznie częstsza, wynika z wykonywanej pracy, podejmowanej aktywności fizycznej, z zaawansowanego wieku. Postać wtórna choroby zwyrodnieniowej spowodowana jest urazami bądź chorobami ogólnoustrojowymi, np.: reumatoidalnym zapaleniem stawów czy dną moczanową.


Objawy

Jakie symptomy powinny nas niepokoić? Najczęstsze objawy mogące sugerować chorobę zwyrodnieniową to obrzęk oraz ból, który może dotyczyć zarówno całego stawu, jak i występować punktowo, szczególnie od strony wewnętrznej. Pacjenci ze zwyrodnieniem stawu odczuwają również znaczne ograniczenie ruchu stawu, jego niestabilność oraz tzw. krepitacje czyli słyszalne „chrupanie stawu” oraz „trzaski”. Nierzadko obserwujemy również zaburzenie osi stawu czyli koślawość bądź szpotawość.


Wskazania do zabiegu

Jeśli sztywny i bolesny staw oraz zniekształcona oś kończyny dolnej zmuszają do ograniczenia codziennych czynności, udany zabieg może przywrócić możliwość ich wykonywania. Przed decyzją o zabiegu, lekarz może polecić inne, nieoperacyjne formy leczenia, takie jak farmakoterapia czy rehabilitacja. Jeśli jednak te metody nie są wystarczające, wymiana stawu kolanowego może okazać się jedynym słusznym rozwiązaniem. Nasilające się dolegliwości bólowe, pojawiające się nie tylko podczas aktywności, ale również w spoczynku i w nocy, niewielka ulga lub brak ulgi po lekach przeciwbólowych i zniekształcenie osi kończyny dolnej to objawy przemawiające za koniecznością przeprowadzenia endoprotezoplastyki stawu kolanowego. Zabiegowi może poddać się każda osoba, u której stwierdzono patologię stawu kolanowego, oraz która została zakwalifikowana do zabiegu przez ortopedę i anestezjologa.


Przeciwwskazania zdrowotne do zabiegu:

  • nowotwór,
  • otyłość,
  • żylaki,
  • ubytki neurologiczne,
  • niewydolność mięśniowa,
  • inne przeciwskazania internistyczne.

Jak przygotować się do zabiegu?

  • na 2 tygodnie przed zabiegiem Pacjent powinien wykonać badania krwi (morfologia, elektrolity, układ krzepnięcia, grupa krwi, glukoza, kreatynina, antygen Hbs, przeciwciała ANTY-HCV),
  • w sytuacji występowania jednocześnie schorzeń nieortopedycznych, na 7 dni przed zabiegiem Pacjent powinien dostarczyć zaświadczenie od lekarza prowadzącego o braku przeciwwskazań do wykonania zabiegu,
  • na 7 dni przed zabiegiem Pacjent powinien odstawić leki rozrzedzające krew takie jak Acenocumarol czy Sintron,
  • na 6 godzin przed zabiegiem Pacjent nie powinien nic jeść i pić.

Przebieg zabiegu i rekonwalescencja

Endoprotezoplastyka stawu kolanowego musi być przeprowadzana w warunkach szpitalnych. Podczas zabiegu stosuje się znieczulenie podpajęczynówkowe, podczas którego pacjent nie odczuwa bólu, nie tracąc przy tym świadomości. Sam zabieg polega na zamianie chorego stawu na staw sztuczny, w celu zniesienia bólu i przywrócenia prawidłowych funkcji stawu. Na początku chirurg-ortopeda wykonuje cięcie z przodu kolana o długości 15-20 cm. Następnie wycina łękotki i więzadła krzyżowe, oraz usuwa powierzchnie stawowe. Kolejnym etapem jest idealne dopasowanie protezy oraz jej wklejenie lub wbicie w wyznaczone miejsca. Ostatnim krokiem jest zaszycie nacięcia. Całkowity czas trwania zabiegu to przeważnie od 2 do 3 godzin. Pacjent opuszcza szpital zazwyczaj po kilku dniach, jednak w każdym przypadku jest to kwestia indywidualna. Szwy zdejmowane są do dwóch tygodni po operacji, a okres rekonwalescencji wynosi około pół roku.


Ćwiczenia po zabiegu

Endoprotezoplastyka stawu kolanowego kończy się sukcesem u ogromnej większości pacjentów. Należy się spodziewać, że „nowy” staw kolanowy zredukuje ból i zwiększy zakres ruchu, oraz przywróci poprawną funkcję stawu. W okresie pooperacyjnym nie należy przeciążać stawu, wskazany jest odpoczynek, chłodzenie stawu i poruszanie się o kulach. Warto również zwrócić uwagę na dobór odpowiedniego, wygodnego obuwia. W celu szybszego powrotu do zdrowia zaleca się ćwiczenia z rehabilitantem oraz stopniowe dawkowanie aktywności fizycznej. Większości pacjentów powrót do sprawności zajmuje od 3 do 6 miesięcy.